stefan@stefanruitenbeek.com

 

ART AGENCY: GNYP GmbH Berlin/Amsterdam

Stefan Ruitenbeek by Hanne Hagenaars

‘De natuur is eindeloos, het lichaam is beperkt. Natuur is puur geluk.’

‘Good taste is the enemy of art,’ citeert Stefan Ruitenbeek halverwege ons gesprek. Een uitspraak van Truman Capote. Als ik de uitspraak google om te checken of het citaat klopt (nee, niet precies) is het misschien geen toeval dat ik terechtkom op een moblog waar het als motto dient. Moblogging is het maken van foto’s of video’s met je telefoon om ze vervolgens op het internet te plaatsen. Fantastic plastic staat er nog scheef tussen de beelden en woorden geperst. Het onderscheid tussen echt en onecht vervaagt, veel foto’s leven hun leven enkel als jpeg-bestand en halen het papier nooit.

Kunstenaar Stefan Ruitenbeek vraagt zich af of alles misschien even echt is, het scherm, de papieren foto, op mat of glans afgedrukt, of een ingelijste foto in een museum. Echt hout of een geschilderde houtprint. Ervaren is leven, iets anders is er niet. Een avontuur dat zich in de verbeelding afspeelt is evengoed een ervaring als de harde realiteit, zoals een nachtmerrie beangstigend echt kan zijn. Ruitenbeek danst om echt en onecht heen, op zoek naar de waarheid om te bewijzen dat die niet bestaat. Hij laat een verwarde realiteit zien. Hij laat mensen hun eigen leven naspelen zodat je niet meer weet wat werkelijk of waar is. Hij fotografeert foto’s weer opnieuw van het beeldscherm. Hij blaast niet bestaande wezens leven in.

In 2010 reisde hij voor twee weken naar Thailand en kwam in een soort David Lynch droom terecht, de wereld van de Katai, de ladyboys. Hij huurde deze meisjes in voor het tarief dat een sekstoerist betaalt, maar dan om foto’s te maken. ‘In hoeverre kan ik een rollenspel aangaan’, was zijn inzet, maar natuurlijk werkte dat maar van een kant. De meisjes doen gewoon wat hij hen vraagt voor deze fictieachtige foto’s. ‘‘Zoveel angst, ze snappen niet wat ik aan het doen ben, ze snappen niet dat ze in mijn wereld superwezens zijn, ze voelden zich comfortabeler met het maken van geile foto’s zoals je die ook wel op het internet vind, ze zijn vastgevroren in hun rol, als ik meer tijd had gehad, was ik misschien in staat geweest ze te bevrijden.’

Daarnaast was er natuur: het strand met het magisch licht en de zee, en soms lopen ze onzichtbaar in elkaar over. ‘De natuur was zo overweldigend dat ik dat zelf ook wilde zijn, als een soort god. Maar deze romantische sublieme ervaring is ook heel narcistisch, totaal op jezelf gericht. Dat leek me een interessant gevoel om uit te drukken in fotografie.’

In Thailand worden door de toeristen regelmatig grootse feesten op het strand gehouden en na het feesten is het strand als het ware getrasht, een soort paradijs op aarde is de hel geworden. ‘Ik wilde de verpersoonlijking zijn van deze situatie, mezelf omhullen met roze plastic en witte talk was het meest vanzelfsprekende om te doen.’ De foto is mooi en afstotend tegelijk. De monnik aan zee heeft zich omgedraaid, en met het plastic komt er reflectie en transparantie die leiden tot de leegte, het niets waarin de zee en de lucht zich oplossen. Zijn lippen als een ronde o, aards, irritant, bellenblazend. De kunstenaar die schepper speelt in een roze droom, plastic fantastic.

‘Het plastic is verstikkend, het maakt de lucht plat en benauwd. Roze is een prachtige kleur, een lekkere kleur. Soms ben ik roze als een vrolijk biggetje' vervolgt Ruitenbeek. 'Mijn moeder wŕs ooit roze. Mijn vriendinnetje is nu roze. Roze is overgang en overgave. Sex is zo ontzettend roze dat het paars wordt.' Maar roze is ook een kleur die door de cultuur is gevormd, vol betekenissen. Kunst is het terugpakken van kleur, het gebruik van deze kleur op een eigenlijke manier.’

‘Echt hout of gekleurd hout, zien en ervaren vallen samen, gekleurd hout is ook een echte ervaring. Rood is de kleur van kersen, van bloemen, de vagina, seks, rode lippen. Lucian Freud heeft in zijn schilderijen de kleur uit elkaar getrokken, kijken is daarmee een intense ervaring. Je kunt kleur gebruiken in een vaste betekenis, zoals geel is ‘de lente, het is warm en treedt naar buiten, zoals de zon straalt’. Zo gebruikte Kandinsky het. Maar geel wordt sterker als het verbonden is met een sterke ervaring, het pusgeel van een ontstoken huid. Als je iets heftigs teweeg wilt brengen dan communiceer je het beste via heftige kleuren. Kleur kan vervormen, vervagen, een vibratie teweegbrengen. Van het natuurlijke naar het supernatuurlijke. Of zoals in de foto, daar staat de kleur op het punt van verdwijnen.’

Is glans mooi, is overdaad afstotend, is de liefde voor glans een culturele kwestie?

‘De smaakkwestie is zo saai en je zou je als kunstenaar juist niet moeten laten leiden door zulke saaie overwegingen als wel of geen glamour, wel of geen kitsch, door smaak. Een formeel aspect als glans heeft nog geen betekenis. Kunstenaars zouden het meest bang moeten zijn voor het begrip saai, terwijl er vreemd genoeg eerder angst is om te overdrijven, angst voor het extraverte. Als kunstenaar wil je toch iets blootleggen, het waarachtige en de vraag is of dat kan.

'Glans is zo aantrekkelijk dat het gevaarlijk gevonden kan worden! Maar het is oneerlijk om glans zelf de schuld te geven van het gevaar. Soms is het voor een cultuur nodig om glans in de ban te doen: omdat het de taal is van de onderdrukker bijvoorbeeld, of juist omdat we de taal van onderdrukker willen imiteren. Ook op een individueel niveau zijn er redenen om glans wel of niet af te wijzen: glans is namelijk een verschijning die zo sterk is, dat hij voordurend in de kast wordt gestopt en weer tevoorschijn wordt gehaald. Op die manier werkt glans ook het beste: in de flikkering en beweging en vervoering van alles wat wij ermee doen.’